Hamile olan her kadının en önemli amacı bebeğini sağlıklı bir şekilde kucağına almaktır. Kadın vücudunda meydana gelen değişimlerle birlikte hem anne adayının sağlıklı bir doğum süreci geçirmesi hem de bebeğin dünyaya gözlerini sağlıklı bir şekilde açabilmesi için testler ve doktor kontrolleri olmazsa olmazdır. Gebelikte ay ay yapılması gereken testler; hamilelikte karşılaşılabilecek sorunların erken saptanması, tanısının yapılması ve risk unsurlarının değerlendirilmesi açısından önemlidir. Bu sayede yüksek riskli gebelikler tespit edilerek yakın takip programları oluşturulur ve gebeliklerin sağlıklı şekilde sonuçlanması sağlanabilir.
Gebelik Öncesi Yapılması Gereken Testler Nelerdir?
Gebelik öncesi dönemde yapılan testler, anne adayının genel sağlık durumunun değerlendirilmesine yardımcı olur. Hamilelik öncesi yapılması gereken testler, vücudun gebeliğe hazır olup olmadığını anlamayı sağlar. Kan sayımı, kan grubu tayini, enfeksiyon taramaları, genetik ve taşıyıcılık değerlendirmeleri, jinekolojik testler ve hormon düzeyleri bu süreçte sık değerlendirilen başlıklar arasında yer alır. Bu testler, olası eksikliklerin veya risklerin önceden fark edilmesine katkı sunar. Planlı bir hazırlık süreci, gebeliğin daha dengeli ve kontrollü ilerlemesini destekler.
Gebelik Döneminde Neden Çeşitli Testler Yapılmaktadır?
Gebelikte ay ay yapılması gereken testler; hamileliğin oluşumundan bebeğin doğumuna kadar olan sürecin sağlıklı şekilde seyredip etmediğini takip etmeyi ve annenin sağlık durumu hakkında önemli bilgiler edinebilmemizi sağlar. Ayrıca bebeğin sağlık durumunun düzenli olarak izlenmesine katkı sağlar. Sürecin planlı ve bilinçli şekilde ilerlemesi, olası risklerin erken dönemde fark edilmesini kolaylaştırır. Bu nedenle testlerin zamanında ve önerilen aralıklarla uygulanması, gebelik takibinin önemli bir parçası olarak değerlendirilir.
Gebelikte Yapılması Gereken Testler Nelerdir?
Gebelikte ay ay yapılması gereken testler, anne adayının ve bebeğin sağlık durumunun adım adım izlenmesine yardımcı olur. Gebelikte yapılması gereken testler ve zamanları, gebeliğin haftalarına göre planlanır ve her test farklı bir ihtiyaca yanıt verir. Hamilelik boyunca yapılması gereken testler şunlardır:
-
Ultrasonografi̇
-
Kan grubu tayini̇
-
İndirekt coombs testi̇
-
Tam kan sayımı
-
Biyokimya testleri̇
-
Torch testleri̇
-
Tam idrar tetkiki̇ ve idrar kültürü
-
Pap - smear testi
-
Hepati̇t b, hepatit c ve AİDS taraması
-
Ti̇roid fonksiyon testleri̇
-
Tarama testleri̇
-
Amniosentez ve cvs
-
İkinci̇ düzey ultrason
-
Şeker yükleme testleri̇
-
Non-stress test (nst)
İlk trimesterde gebelik testi, kan sayımı, kan grubu tayini, enfeksiyon taramaları ve erken ultrason kontrolleri öne çıkar. Bu dönemde temel hormon düzeyleri ve genel sağlık durumu değerlendirilir.
İkinci trimesterde detaylı ultrason, tarama testleri ve bazı biyokimyasal incelemeler yapılır. Bebeğin gelişimi, organ yapıları ve büyüme süreci daha ayrıntılı şekilde izlenir. Üçüncü trimesterde ise NST, ileri ultrason kontrolleri ve doğuma hazırlık sürecini destekleyen testler gündeme gelir. Anne adaylarının sıkça merak ettiği hamilelikte hangi aylarda hangi testler yapılır sorusu, bu aşamalı takip sayesinde netlik kazanır.
Gebelikte İlk Ay Testleri
Hamileliğin ilk haftası itibarıyla yapılan kontroller, sürecin sağlıklı şekilde ilerleyebilmesi için temel veriler sunar. Hamileliğin ilk ayında yapılması gereken testler genel olarak gebeliğin doğrulanmasına ve annenin mevcut sağlık durumunun belirlenmesine yönelik olup sırasıyla şu şekildedir şöyledir:
-
Gebelik Testi: Gebeliğin kesin olarak tespit edilmesini sağlar. İdrar testi yaygın olarak tercih edilirken şüpheli durumlarda kanda yapılan gebelik testi daha net sonuç verir.
-
Ultrasonografi: Gebeliğin rahim içinde yerleşimini değerlendirmek ve haftayı netleştirmek amacıyla uygulanır. Erken dönemde temel gözlemler yapılır. Ultrason uygulamasıyla düzgün gebelik kesesi içerisinde kalp atımı mevcut olan embriyonun ve embriyoyu besleyen kesenin görüntülenmesi mümkündür. Ayrıca rahimde miyom, yumurtalıklarda kist türünde herhangi bir kitlenin olup olmadığı araştırılabilmekte, dış gebelik mevcut ise tanısı mümkün olabilmektedir. Ultrasonografi yoluyla gebelik süreci ve doğum açısından rahim ağzının uzunluğu ve şekli de değerlendirilmektedir.
-
Kan Grubu Tayini: Anne adayının kan grubu ve Rh durumu belirlenir. Bu bilgi ilerleyen haftalardaki takipler açısından önem taşır. Ayrıca RH gruplarının belirlenmesi RH uyuşmazlığının takibi açısından önemlidir. Anne adayının kan grubunun Rh negatif, baba adayının kan grubunun ise Rh pozitif olması durumunda kan uyuşmazlığından bahsedilir.
-
Tam Kan Sayımı: Genel kan değerleri değerlendirilerek vücudun mevcut durumu hakkında bilgi edinilir.
-
Biyokimya Testleri: Karaciğer ve böbrek fonksiyonları gibi temel metabolik veriler incelenir.
-
Tam İdrar Tetkiki ve İdrar Kültürü: İdrar yolu ile ilgili olası durumların erken dönemde fark edilmesine yardımcı olur.
-
TORCH Testleri: TORCH panelinde gebelik döneminde annenin geçirmesi ile bebekte anomali hatta kayba varabilecek komplikasyonlar oluşturması olası enfeksiyon etkenleri araştırılmaktadır. Toksoplazma, rubella (kızamıkçık), cytomegalovirus, herpes simplex tip II etkenlerine karşı annenin bağışıklığını gösteren testler incelenir.
-
PAP - Smear Testi: Gebelikle birlikte salgılanan hormonlar neticesinde rahim ağzı kanserlerinde artış meydana gelebilmektedir. Bu bakımdan gebeliğin ilk dönemlerinde smear testi uygulanarak bu durumun mevcut olup olmadığı araştırılmaktadır.
-
Hepatit B, Hepatit C ve AIDS Taraması: Hepatit B için HbsAg ve Anti Hbs testi, Hepatit C için Anti HCV, AIDS için ise Anti HIV testleri uygulanmaktadır.
-
Tiroid Fonksiyon Testleri: Gebelikte ay ay yapılması gereken testler arasında yer alan tiroid fonksiyon testiyle annede tiroid hastalığı mevcut olup olmadığı araştırılmakta ve duruma uygun olarak tedaviye başlanmaktadır. Tiroid bezinin hem aşırı çalıştığı durumlar hem de az çalıştığı durumlar bebeğin gelişimi ve hamilelik seyri üzerinde olumsuz etkilere sahiptir. Mutlaka takip edilmeli ve tedavi edilmelidir.
Gebeliğin ilk ayında yapılan bu testler, takip sürecinin temelini oluşturur. İlerleyen haftalarda yapılacak ayrıntılı incelemeler, gebeliğin haftasına göre planlanır. Düzenli kontrollerle birlikte süreç daha bilinçli ve kontrollü şekilde ilerler. Bu nedenle gebelikte ay ay yapılması gereken testlerin titizlikle takip edilmesi son derece önemlidir.
Serbest Fetal DNA Testi
Gebeliğin ilk haftalarından itibaren bebeğin hücreleri minimal düzeylerde anne kanına geçer. Anne adayının kolundan alınan kan örneği laboratuvarda incelenerek bebeğe ait hücreler ayıklanır ve bu hücrelerin genetik analizi yapılır. Serbest fetal DNA testi, gebeliğin erken döneminde uygulanan tarama yöntemlerinden biridir ve gebeliğin 10.haftasından itibaren yapılabilmektedir. Bu test ile Down sendromu olgularının yaklaşık olarak %99’u saptanır. Trizomi 13 olgularının %91’i, Trizomi 18 olgularının ise %97’si saptanır.
11-14. Hafta Gebelik Testleri
Gebeliğin 11-14. haftaları, erken dönem tarama testlerinin uygulandığı önemli bir zaman aralığıdır. Gebelikte ilk 3 ay yapılması gereken testler arasında yer alan bu değerlendirmeler, bebeğin gelişimi hakkında erken bilgiler sunar. Bu dönemde uygulanan gebelikte ikili test, ultrason ölçümleri ve anne kanından alınan örneklerle gerçekleştirilir. Elde edilen veriler, kromozomal risklerin istatistiksel olarak değerlendirilmesine yardımcı olur ve gebelik takibinde yol gösterici nitelik taşır. Bu nedenle gebelikte ay ay yapılması gereken testlerden bu aralığa denk gelenler kesinlikle atlanmamalıdır.
İkili Tarama Testi
Gebeliğin 11-14. haftaları arasında ultrason muayenesinde bebeğin ense kalınlığı (NT) ve nazal kemik durumu değerlendirilir, ardından ikili tarama testi uygulanır. Bu süreçte annenin kanından alınan örnekler de analiz edilir ve böylece gebelikte yapılan kan testleri arasında yer alan önemli bir tarama gerçekleştirilmiş olur. Gebelikte tarama testlerinin amacı, bebekte Down sendromu ile Trizomi 13 ve 18 gibi kromozomal durumlara yönelik istatistiksel riskin değerlendirilmesidir. İkili tarama, gebelikte ay ay yapılması gereken testler planlamasında erken dönemin temel adımlarından biridir ve 14. haftadan sonra uygulanamaz.
16-20. Hafta Gebelik Testleri
Gebeliğin 16-20. haftaları, bebeğin gelişiminin daha ayrıntılı şekilde değerlendirildiği bir dönemdir. Bu süreçte yapılan testler, organ gelişimi ve büyüme süreci hakkında önemli veriler sunar. 21 hafta gebelikte yapılması gereken testler genellikle detaylı ultrason incelemeleriyle ilişkilendirilir. Bu kontrollerde bebeğin anatomik yapısı, plasenta durumu ve amniyotik sıvı düzeyi değerlendirilir. Elde edilen bulgular, gebelik takibinin sağlıklı şekilde sürdürülmesine katkı sağlar.
Üçlü ve Dörtlü Tarama Testi
Üçlü ve dörtlü tarama testi, gebeliğin ikinci trimesterinde uygulanan değerlendirme yöntemleri arasındadır. Hamilelikte hafta hafta yapılması gereken testler planlamasında bu testler genellikle 16-18. haftalar arasına denk gelir. İkili kombine testi kaçıran ancak tarama yaptırmak isteyen anne adayları için üçlü test veya dörtlü test tercih edilebilir. Gebelikte ay ay yapılması gereken testler kapsamındaki bu uygulamalar, belirli kromozomal risklerin istatistiksel olarak değerlendirilmesine yardımcı olur.
24-28. Hafta Gebelik Testleri
Gebeliğin 24-28. haftaları, anne adayında karbonhidrat metabolizmasının yakından izlendiği bir aralıktır. Bu dönemde uygulanan gebelik şeker yükleme testi, gebelik sürecinde kan şekeri dengesinin nasıl seyrettiğini anlamaya yardımcı olur. Gebelikte şeker yüklemesi, belirlenen zamanlarda yapılan ölçümlerle değerlendirilir. Elde edilen bulgular, gebelik sürecinin takibinde yol gösterici olur ve anne ile bebeğin genel sağlık dengesinin izlenmesini destekler. Bu nedenle gebelikte ay ay yapılması gereken testler arasında oldukça önemlidir.
Bu haftalar arasında ayrıca glukoz yükleme testlerine ek olarak tam kan sayımı, tam idrar tahlili ve biyokimya testleri de uygulanır. Bu değerlendirmeler, annenin genel sağlık durumunun ve metabolik dengesinin izlenmesine katkı sağlar.
Gebelik Şeker Yükleme Testi
Gebelikte ay ay yapılması gereken testler planlamasında bu test genellikle 24-28. haftalar arasında yer alır. Gebelikte şeker yüklemesi, anne adayının kan şekeri seviyelerinin gebelik sürecindeki seyrini incelemek amacıyla yapılır. Gebelikte ay ay yapılması gereken testler arasında olan bu uygulama hem anne adayında sağlık sorunlarının hem de bebeğin aşırı kilo alımı, erken doğum veya doğum travması gibi risklerin önlenmesi açısından büyük önem taşır.
İndirekt Coombs Testi
İndirekt Coombs testi, gebelikte ay ay yapılması gereken testler arasında yer alan ve kan uyuşmazlığı durumlarında uygulanan önemli bir değerlendirmedir. Anne ile bebek arasında kan uyuşmazlığı bulunuyorsa bebeğin bu durumdan etkilenip etkilenmediğinin anlaşılması amacıyla İndirekt Coombs testi yapılır. Test sonucu negatif olan anne adaylarında kan uyuşmazlığına bağlı bir etkilenme saptanmaz; ancak yine de gebelik süreci düzenli takip altına alınır.
Gebeliğin 28. haftasında İndirekt Coombs testi tekrar edilir ve test sonucunun negatifliğinin devam edip etmediği kontrol edilir. Bu değerlendirme, gebelikte ay ay yapılması gereken testler planlaması içinde önemli bir aşamadır. Gerekli görülen durumlarda, gebeliğin ilerleyen aylarında bebeği kan uyuşmazlığından korumak amacıyla Anti-D immunglobulin enjeksiyonu uygulanır.
32-40. Hafta Gebelik Testleri
Gebeliğin 32-40. haftaları, doğuma hazırlık sürecinin yakından takip edildiği bir dönemdir. Gebelikte ay ay yapılması gereken testlerden bu haftalarda uygulananları anne ve bebeğin genel durumunun değerlendirilmesini amaçlar. Ultrason incelemeleriyle bebeğin pozisyonu, büyüme durumu ve amniyotik sıvı miktarı izlenir. NST gibi testlerle bebeğin kalp atışları ve hareketleri değerlendirilir. Elde edilen veriler, doğum planlamasının daha bilinçli yapılmasına katkı sağlar.
Grup B Streptokok Bakteri Taraması
Grup B Streptokok taraması, gebeliğin ilerleyen haftalarında uygulanan özel bir testtir. Anne adayından alınan örneklerle yapılan bu değerlendirme, doğum öncesi süreçte olası bakteri varlığının incelenmesini sağlar. Test sonucu, doğum sırasında izlenecek yaklaşımın belirlenmesine yardımcı olur. Gebelikte ay ay yapılması gereken testler listesinde yer alan bu tarama, anne ve bebek sağlığının korunmasına yönelik önleyici bir adım olarak değerlendirilir.
NST (Non Stress Test)
NST (Non Stress Test), gebelikte ay ay yapılması gereken testler arasında yer alan ve doğuma yaklaşırken uygulanan önemli bir değerlendirmedir. Gebelikte NST, genellikle 32. haftadan itibaren yapılır. Elektronik bir monitör yardımıyla anne karnındaki fetüsün kalp atışları kaydedilir ve bebeğin kendi hareketlerine verdiği kalp tepkileri incelenir. Gebelikte ay ay yapılması gereken testlerden biri olan bu uygulama, fetüsün genel iyilik hâlinin değerlendirilmesine yardımcı olur. Düzenli NST kontrolleri, gebeliğin son döneminde bebeğin sağlık durumunun yakından izlenmesini sağlar.
Yazar Bilgisi:
Op. Dr. Funda Öztürk
Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzamanı
Medicana Ataşehir Hastanesi
Funda Öztürk'ün Profilini Ziyaret Edebilir ve Randevu Alabilirsiniz.
‘’İçerik bilgilendirme amaçlıdır, tedavi ya da tedaviye yönelik sağlık hizmeti bilgileri içermemektedir. Tanı ve tedavi için mutlaka doktorunuza başvurunuz.’’
