Yenidoğan sarılığı nedir? Bebeklerde sarılık nedenleri ve tedavisi

Kısa Yanıt:

Bebeklerde sarılık, cilde sarı rengi veren bilirubin adı verilen maddenin kandaki seviyesinin yükselmesi ve deride birikmesi sonucu oluşur. Bu durum yenidoğan bebeklerde oldukça yaygındır; yaklaşık her 10 bebekten altısında farklı derecelerde sarılık görülür. Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı Dr. Latife Ceylan, yenidoğan bebeklerde sarılık konusunda merak edilenleri açıkladı. Bebeklerde sarılık nedenleri ve tedavisi hakkında bilmeniz gerekenler tüm bilgilere bu yazımızda ulaşabilirsiniz.

Özet:

• Bebeklerde sarılık, bebeklerin kanında bilirubin seviyesinin yükselmesiyle cilt ve gözlerde sararma görülmesidir.

• Genellikle karaciğer gelişmemesi nedeniyle ortaya çıkar ve çoğu zaman geçicidir.

• Erken doğum, yetersiz beslenme veya anne sütüyle ilgili durumlar sarılığı artırabilir.

• En yaygın belirtiler ciltte sararma ve emme güçlüğüdür.

• Tanı, bilirubin seviyesinin ölçülmesiyle konur ve düzenli takip gerektirir.

• Tedavide en sık kullanılan yöntem ışık tedavisi olup bazı durumlarda ek müdahaleler gerekebilir.

Sarılık Nedir?

Bebeklerde sarılık, tıbbi olarak “hiperbilirubinemi” olarak adlandırılır ve kandaki bilirubin seviyesinin yükselmesi sonucu cilt, göz akları ve mukozalarda sarı renk oluşmasıyla kendini gösterir. 

Bilirubin, vücutta kırmızı kan hücrelerinin parçalanması sırasında oluşan bir atık maddedir. Normalde karaciğer, bilirubini işleyerek safra yoluyla vücuttan atar. Ancak karaciğerin henüz tam gelişmediği yenidoğanlarda veya bazı hastalıklarda bu süreç yavaşlar, bilirubin birikerek sarılık hastalığına yol açar.

Sarılık Çeşitleri Nelerdir?

Yenidoğanlarda görülen sarılık farklı şekillerde sınıflandırılır ve her biri farklı nedenlere bağlı olarak ortaya çıkar. 

Başlıca sarılık türleri şunlardır:

• Fizyolojik Sarılık: Çoğu yenidoğanda görülen, karaciğerin henüz tam gelişmediği dönemde ortaya çıkan ve genellikle 1-2 hafta içinde geçen sarılıktır.

• Emzirme İle İlişkili Sarılık: Anne sütü alan bazı bebeklerde görülen ve genellikle geçici olan sarılık türüdür.

• Kan Uyuşmazlığına Bağlı Sarılık: Anne ve bebek arasında kan grubu uyumsuzluğu olduğunda hızlı bilirubin artışı ile ortaya çıkar.

• Enfeksiyona Bağlı Sarılık: Bakteriyel veya viral enfeksiyonlar sonucu gelişebilir ve ek tedavi gerektirir.

• Uzamış Sarılık: 2-3 haftadan uzun süren, normal fizyolojik sürecin dışında olan sarılıklar bu kategoriye girer ve altında başka nedenler araştırılmalıdır.

Sarılık türünün belirlenmesi, uygun tedavi ve takip planının oluşturulması açısından oldukça önemlidir. Uzamış veya hızlı artan sarılıklarda mutlaka bir çocuk doktoruna başvurulmalıdır.

Yenidoğan Bebeklerde Sarılık Neden Olur?

Sağlıklı yenidoğanların yaklaşık %60’ında hayatın ilk günlerinde sarımsı bir cilt rengi ve gözlerde sarılık gözlemlenir. Bunun sebebi karaciğerin henüz gelişimini tamamlamamış olmasından dolayı bilirubin denilen bir maddenin ciltte ve mukozalarda birikmesidir. 

Yenidoğan sarılığı iki şekilde seyredebilir:

• Fizyolojik Sarılık: Çoğunlukla tedavi gerektirmeyen, kendiliğinden iyileşen bir durumdur. Genellikle yaşamın 36. saatinden sonra gözle görülür hâle gelir, en yüksek düzeylere 3-6. günlerde ulaşır ve 1. haftadan itibaren geriler. Ancak bazen bilirubin seviyeleri aşırı yükselir ve tedavi planlaması gerektirir. Özellikle doğumdan sonraki ilk bir hafta içinde tedavi edilmemiş yüksek sarılık değerleri, bebeğin beyninde kalıcı hasara neden olabilir. O nedenle ilk günlerde düzenli doktor kontrolü oldukça önemlidir.

• Patolojik Sarılık: Patolojik sarılık durumu ise daha komplike ve bazı risk faktörlerinin varlığında gelişir.

Çocuk doktorları için önemli olan bebeklerde sarılıkta bu ikisinin ayrımının yapılmasıdır. 

Bebeklerde Sarılık Belirtileri 

Bebeklerde sarılık belirtileri şunlardır:

• Erken doğum öyküsü varsa

• Kan uyuşmazlığı varsa

• Sarılığı ilk 24 saatte başlamışsa

• Ailede başka bir bireyin bebekliğinde fototerapi alma öyküsü varsa

• Bebeğin emmesi azalmış ise

• Dışkı rengi çok açık ve idrar yaparken ağlıyorsa

• Ciltte döküntü, kafa derisinde şişlik varsa

• Uykuya meyilli ise

• Vücut ısısı çok düşük yada yüksekse

• Aşırı kilo kaybı varsa

Yenidoğan sarılık belirtileri görüldüğünde hemen bir çocuk doktoruna başvurmalı, yakın takip ve tedavisi yapılmalıdır.

Yenidoğan Sarılığı Nasıl Geçer?

Bebeklerde sarılığın çoğu fizyolojik nedenlerden kaynaklandığı için genellikle kendiliğinden geçer.

Sarılığa ne iyi gelir sorusuna cevap olabilecek başlıca yöntemler şunlardır:

• Beslenme ve sıklık: Bebeğin düzenli ve sık beslenmesi, anne sütü alıyorsa en az 2-3 saatte bir emzirilmesi, bilirubinin vücuttan atılmasına yardımcı olur.

• Gün ışığına maruz bırakma: Kısa süreli, kontrollü gün ışığı, ciltteki bilirubinin parçalanmasını destekler.

• Takip: Doktor kontrolleri ve bilirubin seviyelerinin ölçülmesi, tedaviye gerek olup olmadığını belirler.

Yenidoğan bebekte sarılığın geçtiğini nasıl anlarız sorusuna ise şu listeyle yanıt vermek mümkündür:

• Cilt ve göz aklarında sararmanın azalması,

• Dışkı ve idrar renginin normale dönmesi,

• Bebeğin daha aktif ve iyi besleniyor olması sarılığın geçtiğinin göstergeleridir.

Bu süreçte düzenli gözlem ve takip hem sarılığın azalmasını hem de olası komplikasyonların önlenmesini sağlar.

Sarılık Olan Bebek için Beslenme ve Bakım Önerileri 

Sarılık olan bebeklerde doğru bakım ve beslenme, iyileşme sürecini hızlandırmada büyük rol oynar. Bu bağlamda dikkate alınması gereken öneriler şu şekilde sıralanabilir:

• Özellikle sarılık olan bebek için düzenli takip ve uygun emzirme süresi ve sıklığı oldukça önemlidir.

• Bebeğinizi sık sık soyup gün ışığında cildine bakarak sarılığın artıp artmadığını takip edebilirsiniz. Cildine parmağınızı basıp çektiğinizde sarı görünüyor mu, sarılık artmış mı kontrol edebilirsiniz.

• Bebeğinizin fazla kilo kaybetmesine fırsat vermemek için anne sütü alıyorsa en geç 2 saatte bir emzirmeli, formül mama ile besleniyorsa doktorunuzun önerdiği sıklık ve miktara uymalısınız. 

• Doğum sonrası ilk günlerde anne sütü miktarını artırmak için bebek anne memesi ile sık sık temas etmeli, süt yapımı için gerekli hormon üretimini sağlamak için sık sık anne ile bebek arasında ten tene temas sağlanmalıdır. 

• Annenin beslenmesi ve dinlenmesine özen gösterilmeli, yeterli sıvı aldığından emin olunmalıdır.

Bebeğinizin bu süreçte yeterli beslenip beslenmediğini anlamak için idrarlı bez takibi yapabilirsiniz. Yeterli beslenen bir bebeğin günde ortalama 4 kez idrarlı bezi olmalıdır. Kaka sayısı yeterli beslenme göstergesi değildir. Bütün bunlara ek olarak doktorunuzun önerdiği sıklıkta kontrollere gitmek de son derece önemlidir.

Bebeklerde Sarılık Tanısı Nasıl Konur?

Sarılık tanısı öncelikle fizik muayene ve gerekiyorsa yapılan laboratuvar testleri ile koyulur. Özellikle sarılık değeri, tanı ve takip sürecinde en önemli kriterlerden biridir. Gerekli görüldüğünde yapılan laboratuvar testleri ile kandaki bilirubin düzeyi ölçülür. Sarılık değeri kaç olmalı sorusuna, bebeğin durumuna göre yanıt verilir.

Kanda bakılan bilirubin değerlerine göre sarılığın şiddeti ve tedavisi belirlenir. Bilirubin değerleri, bebeğin gebelik haftasına ve yaşam saatine göre belirlenen skalaya göre takip edilir (Fototerapi Cetveli). Özellikle erken doğum ile dünyaya gelen bebeklerde sarılık riski daha yüksek olduğu için takip daha dikkatli yapılır.

Bebeklerde Sarılık Tedavisi Nasıl Yapılır?

Bebeklerde sarılık genellikle tedavi gerektiren bir durum değildir ve 1-2 haftada kendiliğinden düzelir. Eğer yüksek bilirubin değerleri mevcutsa bebek kuvöze alınarak sarılıkta ışık tedavisi olarak bilinen fototerapi tedavisi uygulanır. Fototerapi bilirubinin vücuttan atılmasını sağlayan özel bir ışıktır. Evde uygulanan floresan ışık yada güneş ışığı ile aynı tedavi sağlanamaz.

Sarılığın tedavisi ve hatta önlenmesinde bebeğin kilo dengesi oldukça önemlidir. Bu süreçte bebeğin kilosu yakın takip edilmeli, doğum kilosuna göre %10 dan fazla kilo kaybı olup olmadığı kontrol edilmelidir. Bebeğin muayenesi ve laboratuvar testleri sonucu bir enfeksiyon tespit edilmişse tedavisi yapılmalıdır.

Bebekte diğer tedavilere cevap vermeyen şiddetli sarılık varsa “kan değişimi tedavisi” yapılabilir. 

Bebeklerde Sarılık Hakkında Sık Sorulan Sorular

Sarılık tekrarlar mı?

Genellikle fizyolojik sarılık tek sefer görülür ve kendi kendine geçer. Ancak altta yatan kan hastalıkları, genetik faktörler veya anne-bebek kan uyuşmazlığı varsa sarılık tekrar edebilir.

Sarılık bulaşır mı?

Fizyolojik yenidoğan sarılığı bulaşıcı değildir. Sadece bazı enfeksiyonlara bağlı sarılık türleri, örneğin hepatit virüsleri veya bakteriyel enfeksiyonlar, uygun temas ve hijyen eksikliğinde bulaşabilir.

Sarılık bebeğe ne zarar verir?

Kontrolsüz yüksek bilirubin seviyeleri beyin ve sinir sistemine zarar verebilir, işitme kaybı, kas kontrolünde sorunlar ve ciddi durumlarda kalıcı nörolojik hasar oluşabilir.

Yenidoğan sarılığı ne zaman tehlikeli olur?

Sarılık doğumun ilk 24 saatinde başlarsa, hızla yükselirse veya bilirubin çok yüksek seviyelere ulaşırsa tehlikeli kabul edilir ve acil müdahale gerektirir.

Sarılık olan bir bebek sürekli uyur mu?

Sarılığı yüksek bebekler normalden daha fazla uyur, emme ve aktif hareketleri azalır. Bu nedenle düzenli beslenme ve takip çok önemlidir.

Sarılık olan bebek kaç saatte bir emzirilmeli?

Anne sütü alan bebekler en geç 2-3 saatte bir emzirilmelidir. Bu hem sarılığın azalmasına hem de kilo kaybının önlenmesine yardımcı olur.

Sarılık olan bebek kakası hangi renk olur?

Sarılık olan bebek kakası genellikle çok açık renkte, hatta bazen gri veya soluk sarı tonlarında olabilir. Bu durum, karaciğerin bilirubini tam olarak işleyemediğini gösterir. Sarılık ilerledikçe dışkı rengi değişebilir ve anne veya bakım veren kişi tarafından fark edilebilir. 

Bebekte sarılık kaç olursa hastaneye yatırılır?

Bilirubin seviyesi 20 mg/dL’yi aşarsa veya hızla yükseliyorsa, özellikle riskli bebekler hastanede gözetim altında tutulur.

Yenidoğan sarılığı kaç günde geçer?

Fizyolojik sarılık genellikle doğumdan 1-2 hafta içinde kendiliğinden geçer, çoğunlukla 5-7. gün zirve yapar.

Sarılık tehlikesi ne zaman biter?

Bilirubin normale döndüğünde ve bebek sağlıklı şekilde kilo almaya başladığında sarılık tehlikesi sona erer.