Adet Öncesi Gerginlik Sendromu (PMS) Nedir?

Hızlı Cevap

PMS, âdet öncesi dönemde ortaya çıkan ve fiziksel ile duygusal belirtilerle kendini gösteren bir durumdur. Belirtiler genellikle âdet başlamadan önce görülür ve âdetle birlikte azalır. Kadın Hastalıkları, Doğum ve Tüp Bebek Uzmanı Op. Dr. Aykut Coşkun, âdet öncesi gerginlik sendromu (PMS) hakkında merak edilenleri yazdı!

Özet

• Âdet öncesi dönemde ortaya çıkan PMS, kadınların yaşam kalitesini etkileyen bir durumdur.

• Fiziksel ve duygusal belirtiler birlikte görülür ve kişiden kişiye farklılık gösterebilir.

• Belirtiler genellikle âdet kanamasından yaklaşık 10 gün önce başlar ve âdetle birlikte sona erer.

• En sık belirtiler arasında baş ağrısı, hâlsizlik, şişkinlik ve ruh hâli değişimleri yer alır.

• Risk faktörleri arasında yaş, aile öyküsü, psikolojik durumlar ve yaşam tarzı bulunur.

• Nedeni tam olarak bilinmemekle birlikte hormonal değişimler ve beyin kimyasalları etkili olabilir.

• Tanı süreci belirli bir testle değil, belirtilerin düzenli takibi ile yapılır.

• Tedavi yaklaşımı beslenme, egzersiz ve bazı durumlarda medikal destek ile semptomları hafifletmeye yöneliktir.

• Yaşam tarzı etkileri, kafein ve alkol tüketimi gibi faktörlerle belirtilerin şiddetini değiştirebilir.

• Doğurganlık üzerinde doğrudan bir etkisi yoktur ve bu dönemde hamile kalınabilir.

PMS Nedir?

Premenstrüel Sendrom (PMS) genellikle kadınların âdet öncesi dönemde karşılaştığı bir durumdur. PMS, kadınların yaşam kalitesini etkileyen çeşitli belirtilerle kendini gösterir. PMS ne demek sorusu, bu sürecin neyi ifade ettiğini öğrenmek isteyenler tarafından sıkça araştırılır. Âdet öncesi gerginlik sendromu ifadesi, bu dönemdeki belirtilerin bütününü tanımlamak için kullanılan yaygın bir isimlendirmedir.

PMS belirtileri genellikle âdet kanamalarının başlamasından yaklaşık 10 gün önce ortaya çıkar, âdet dönemi boyunca devam eder ve sona erer. Dolayısıyla PMS dönemi nedir sorusuna söz konusu belirtilerin ortaya çıktığı bu zaman aralığı şeklinde yanıt verilebilir. 

PMS Daha Çok Kimlerde Görülür?

Âdet öncesi gerginlik sendromu (PMS), birçok kadının yaşadığı yaygın bir durumdur. Ancak PMS'in görülme sıklığı ve şiddeti kişiden kişiye değişebilir. 

Kadınlarda PMS dönemi ile ilgili dikkate alınması gereken bazı risk faktörleri bulunmaktadır: 

• Âdet öncesi gerginlik sendromunun daha sık görüldüğü yaş aralığı genellikle 20'li yaşların sonlarından 40'lı yaşların başlarına kadardır. Belirtiler, genellikle 20'li yaşların ortalarında başlar ve kadının menopoza girmesiyle sona erer. 

• Aile öyküsü PMS riskini etkileyebilir; annesinde PMS olan bir kadının kendi PMS riski daha yüksektir. Âdet öncesi gerginlik sendromu, aile geçmişiyle birlikte daha fazla araştırılan bir konu hâline gelebilir.

• Hamilelik geçmişi de risk faktörleri arasında yer alabilir. Bazı araştırmalar, hiç doğum yapmamanın âdet öncesi gerginlik sendromu ile ilişkili olabileceğini göstermektedir.

• Psikolojik faktörler de PMS riskini artırabilir; özellikle depresyon veya anksiyete bozuklukları öyküsü olan kadınlar daha yüksek risk altındadır. Bununla birlikte yaşam tarzı faktörleri de etkili olabilir.

• Beslenme alışkanlıkları, özellikle kalsiyum ve B vitaminleri eksikliği âdet öncesi gerginlik sendromu ile ilişkilendirilmiştir. 

• Alkol ve kafein tüketimi de semptomları kötüleştirebilir.

Âdet Öncesi Gerginlik Sendromunun Nedenleri

Âdet öncesi gerginlik sendromunun (PMS) kesin olarak nedeni bilinmemektedir. Ancak araştırmalar; merkezî sinir sistemindeki duyarlılık, hormonal dengesizlikler ve beyin kimyasalları arasındaki ilişkinin bu duruma neden olabileceğini öne sürer. PMS nedenleri, bu karmaşık yapı sebebiyle farklı faktörlerin bir araya gelmesiyle açıklanmaya çalışılır. 

Hormon seviyelerindeki ani dalgalanmaların âdet öncesi gerginlik sendromuna yol açabileceği düşünülmektedir. Mineral seviyelerinde azalma (örneğin, magnezyum ve çinko), yetersiz vitamin alımı (özellikle A ve B vitaminleri), hormon seviyelerindeki dalgalanmalar, su tutulmasının artması, prostaglandin ve nörotransmitter adı verilen kimyasallarda dengesizlik, ve psikosomatik problemler de PMS'in oluşumunda rol oynayabilir.

Merkezî sinir sisteminde âdet öncesi gerginlik belirtilerinin ortaya çıkmasında serotonin hormonunun önemli bir rolü vardır. Serotonin, duygudurum üzerinde etkili olan bir beyin kimyasalıdır ve dalgalanmaları PMS semptomlarını tetikleyebilir. PMS olan kadınlarda yapılan araştırmalar, normal kadınlara göre serotonerjik sistemde farklılıklar olduğunu ortaya koyar. Progesteron ise öncelikle yumurtalıklarda üretilir ve kendisi anksiyete oluşturabilirken ürünleri anksiyete giderici etkiye sahiptir. Progesteron, serotoninin geri alımını artırır ve serotonin döngüsünde artışa neden olabilir. Âdet öncesi gerginlik sendromu, bu tür biyolojik süreçlerle birlikte ele alınan bir durum olarak değerlendirilir.

Âdet Öncesi Gerginlik Sendromunun (PMS) Belirtileri

Âdet öncesi gerginlik sendromu, kadınların yaklaşık %12'sinde görülür; ancak belirtiler kişiden kişiye farklılık gösterebilir ve şiddeti değişebilir. Ağır PMS vakaları tüm vücudu etkileyebilir ve çeşitli belirtilere neden olabilir. Bazı durumlarda belirtiler hafif seyreder ve kişi genellikle doktora başvurmayabilir. 

PMS reglden kaç gün önce başlar sorusu, bu belirtilerin zamanlamasını anlamak isteyenler tarafından sıkça sorulur. En sık rastlanan belirtiler genel olarak şu şekilde sıralanabilir:

• Baş ağrıları ve âdet sancısı hissi

• PMS belirtileri arasında yer alan depresyon hâli ve tükenmişlik

• Uykusuzluk ve konsantrasyon güçlüğü

• Çarpıntı ve eklem ağrıları

• Bulantı veya kusma

• Sinirlenme eğilimi ve duygusal kırılganlık

• Suç işlemeye meyil ve intihar düşünceleri

• PMS depresyonu olarak ifade edilen yoğun duygusal dalgalanmalar

• Karın ve göğüs bölgesinde şişlik ve ağrı

• Enerji azlığı ve cinsel isteksizlik

• Kabızlık ve iştah değişiklikleri

• Kilo artışı ve hassasiyet artışları (ses, koku gibi)

• Akne alevlenmesi ve cilt problemleri

• Sıcak basmaları, aşırı uyuma eğilimi ve ağlama isteği 

PMS dönemi belirtileri, kişisel deneyimlere göre farklı yoğunlukta hissedilebilir. Bazı kadınlar için fiziksel acı ve duygusal stres günlük yaşamı etkileyecek kadar şiddetli olabilir. Ancak semptomların şiddeti ne olursa olsun çoğu kadında belirtiler genellikle âdet döneminin başladığı andan itibaren dört gün içinde kaybolur.

Âdet Öncesi Gerginlik Sendromunun (PMS) Tanısı Nasıl Konulur?

PMS tanısı, belirli bir test ya da bulgu üzerine konulmaz. Âdet öncesi gerginlik sendromu, genellikle kişinin kendi gözlemleriyle fark edilen bir süreç olarak değerlendirilir. Genellikle doğru tanı için kişinin şikâyetlerini 2-3 ay boyunca kaydetmesi ve şiddetini değerlendirmesi gerekir. 

Şikâyetlerin hem fiziksel hem de duygusal açıdan detaylı bir şekilde not edilmesi ve ne zaman başladığı ile ne zaman sona erdiğinin düzenli olarak kaydedilmesi önemlidir. PMS semptomlarını fark ettiğiniz ilk günü ve bunların ne zaman ortadan kaybolduğunu not almayı unutmamanız gerekir. Ayrıca âdet döneminin başlangıç ve bitiş tarihlerini de işaretlemekte de fayda vardır.

Şiddetli âdet öncesi sendromu olan bazı kadınlarda teşhis edilmemiş depresyon olduğu gözlemlenmiştir; ancak depresyon tek başına tüm semptomlara neden olmaz. Bu nedenle altta yatan nedenin belirlenmesi için doktorunuz, tiroid fonksiyon testi isteyebilir veya sizi bir ruh sağlığı uzmanına yönlendirebilir.

PMS için Ne Zaman Doktora Gidilmelidir?

PMS semptomları, çoğu kadın için yaşam tarzı değişiklikleriyle yönetilebilir. Ancak semptomlar çok şiddetli hâle gelirse ve günlük yaşamı veya sağlığı olumsuz etkiliyorsa doktora danışmak gerekir. Âdet öncesi gerginlik sendromu, belirtiler yoğunlaştığında profesyonel destek gerektirebilecek bir süreçtir.

Âdet Öncesi Gerginlik Sendromunun Tedavisi Nasıl Yapılır?

Premenstrüel sendrom (PMS) nedeni tam olarak bilinmese de her ay âdet öncesi dönemde yaşanan rahatsız edici semptomlarla kendini gösterir. Ancak PMS'nin nedeni tam olarak bilinmediği için tedavisi net bir şekilde belirlenmemiştir. PMS tedavisi konusunda farklı yaklaşımlar bulunsa da süreç kişiden kişiye değişebilir. Bu konuda yapılan araştırmalar, çeşitli tedavi yaklaşımlarının semptomları hafifletmekte etkili olabileceğini gösterir. PMS sendromu nasıl geçer sorusu, bu nedenle farklı yöntemlerin bir arada değerlendirilmesini gündeme getirebilir.

Beslenme alanında yapılan çalışmalar; taze meyve ve sebzelerin tüketilmesinin, kırmızı et ve işlenmiş yağlardan kaçınılmasının, katkı maddesi içeren gıdaların tüketilmemesinin PMS semptomlarını azaltabileceğini gösterir. Ayrıca kafein ve alkol alımının azaltılmasının da faydalı olabileceği belirtilir.

Egzersiz, PMS semptomlarını azaltmanın etkili bir yolu olarak öne çıkmaktadır. Araştırmalar, düzenli egzersiz yapan kadınlarda PMS'in daha az görüldüğünü gösterir. Günlük 30 dakikalık yürüyüş gibi egzersizlerin PMS semptomlarını hafifletebileceği bilinir.

Mineral ve vitamin takviyeleri de PMS semptomlarını azaltmada etkili olabilir. Özellikle kalsiyum ve magnezyum desteğinin semptomları azalttığına dair bazı kanıtlar bulunur. Bununla birlikte vitaminlerin (A, E ve B6) PMS üzerindeki etkisi hâlâ net değildir.

Diğer tedavi seçenekleri arasında serotonin metabolizmasını etkileyen ilaçlar, hormon terapisi, antidepresanlar, anksiyete ilaçları ve diüretikler bulunur. Ancak bu tedavilerin etkinliği kesin olarak kanıtlanmamıştır. Tüm bunların yanı sıra psikoterapi ve akupunktur gibi alternatif terapiler de bazı kadınlarda PMS semptomlarını hafifletebilir.

PMS'i Yönetmek için Ne Yapılmalı?

PMS’i yönetmek için günlük yaşamda yapılabilecek küçük düzenlemeler süreci daha konforlu hâle getirebilir. Âdet öncesi gerginlik sendromu, kişisel alışkanlıklarla birlikte daha dengeli bir şekilde ilerleyebilir. 

Bu dönemi desteklemek için öne çıkan yaklaşımlar genel olarak şöyle sıralanabilir:

• Düzenli uyku: Uyku saatlerinin dengede tutulması, gün içindeki enerji seviyesini daha stabil hâle getirebilir.

• Dengeli beslenme: Günlük öğünlerde çeşitli ve düzenli beslenmek, genel iyi oluş hâlini destekleyebilir.

• Su tüketimi: Yeterli miktarda su içmek, vücudun günlük ihtiyaçlarını karşılamaya yardımcı olabilir.

• Hafif egzersiz: Yürüyüş gibi düşük tempolu aktiviteler, gün içindeki hareketliliği artırabilir.

• Stres yönetimi: Günlük stresin azaltılmasına yönelik küçük rutinler oluşturmak fayda sağlayabilir.

• Kafein ve alkolü sınırlama: Tüketim alışkanlıklarını gözden geçirmek, sürecin daha dengeli ilerlemesine katkı sağlayabilir.

• Kendine zaman ayırma: Dinlenme ve rahatlama anları oluşturmak, zihinsel olarak daha iyi hissetmeye yardımcı olabilir.

• Not tutma alışkanlığı: Günlük değişimleri takip etmek, süreci daha iyi gözlemlemeyi sağlayabilir.

Âdet öncesi gerginlik sendromuna iyi gelen şeyler, kişiden kişiye değişebileceği için bireysel ihtiyaçlara göre şekillendirilebilir. Bu öneriler, süreci daha kontrollü ve rahat geçirmek için destekleyici bir çerçeve sunabilir.

PMS Hakkında Sık Sorulan Sorular

En sık görülme yaş aralığı nedir?

PMS genellikle 20'li yaşların sonları ile 40'lı yaşların başları arasında görülür. PMS dönemi ne zaman sorusu, bu belirtilerin hangi yaşlarda daha sık ortaya çıktığını merak edenler tarafından sıkça sorulur. Genellikle belirtiler bir kadının 20'li yaşlarının ortalarında başlar. Âdet öncesi gerginlik sendromu ve âdetle ilgili diğer sorunlar genellikle menopoza girdikten sonra sona erer.

PMS döneminde hamile kalınır mı?

Evet, PMS döneminde hamile kalınabilir. Premenstrüel Sendrom (PMS), kadınların âdet dönemine yaklaşırken yaşadığı fiziksel, duygusal ve davranışsal semptomların bütünüdür. PMS döneminde doğurganlık seviyesi tamamen ortadan kalkmaz ve belirli koşullara bağlı olarak devam edebilir.